Ayvalık'ta Hava

Canlı Kameralar

KATO PANAGİA (PANAYA ) HAYRETTiN PAŞA CAMİİ

Fotoğraf:Nilgün Kaya  

Fotoğraf:Nilgün Kaya  

Fotoğraf:Berrin Akın  

Dimitrios Psarros, AYVALIK/ KYDONİES’IN KENTSEL TARİHİ* başlıklı bildirisinde mahallelerin kent planlamasının ve Osmanlı Devletinin Hrıstiyan nüfusunun idari düzeninin hücrelerini oluşturduğunu, yerleşimlerin gelişimini o yerleşimleri oluşturan mahalleleri izleyerek görebileceğimizi belirtiyor. 1773 yılına gelindiğinde Ayvalık’ta kiliseler etrafında şekillenmiş, Taxiahis, Agios Ioannis, Agios Dimistrios ve Mesi Panayia olmak üzere dört mahalle bulunmaktaydı.

KATO PANAGİA (PANAYA) Kilisesi ve mahallenin kuruluş öyküsünü Dimitrios Psarros’un kaleminden okuyalım:

“1773 senesinde papaz Ionnis Oikkonomos tarafından elde edilen ayrıcalıklarla, Ayvalık hızla gelişti…1780’de Oikonomos bu günkü Hayrettinpaşa Camiinin bulunduğu yerde Panayia ton Orfonon (Yetimlerin Kutsal Meryemi) kilisesi, bir okul ve hastaneden oluşan yapı topluluğu inşa eder ve bu yapılar kısa zamanda Ayvalık’ta 5. yeni, büyük bir mahallenin merkezi haline gelir…

1821’e kadar Ayvalık’ta 3 yeni mahalle oluşmuştu: Agios Georgios, Agios Vasilios,  Agios Nikolaos. Şehrin nüfusu yaklaşık olarak 15.000’e yükselmişti. Aynı zamanda Moschonisi’nin( Cunda) 4 mahallesi vardı ve toplam nüfusu yaklaşık olarak 4.500’dü. Yenisarohori(Küçükköy) ise sadece br mahalleden oluşuyordu ve nüfusu yaklaşık olarak 2.000 idi.

Ancak, Yunan ihtilalinin başlangıcından hemen sonra, 3 Haziran 1821’de, Ayvalık, Moschonisi ve Yenisarohori bölgedeki çatışmalar sırasında çıkan yangınlarla tümüyle yıkıldılar…

Bu üç yerleşim 1832’ye kadar harap durumundaydı. O sene bir Ferman çıktı, ve 20.000 yerlinin kentlerine dönebilmelerine izin verildi. 1850’yekadar, çoğu yerli halk dönmüştü ve evleri ve kiliseleri yeniden inşa edildi ya da onarıldı…

Her üç yerleşimde tüm yapıların yeniden inşası aynı, “Kalfas” denilen, 1821 öncesi kullanılan geleneksel teknikleri uygulayan, eski ustalar tarafından gerçekleştirildi. Ayvalık bölgesinde bulunan çeşitli tüm yapılar, Midilli ve Anadolu’nun karşı kıyısındaki yapılardan hiç farklı değiller.

Ayvalık’ta 18. ve 19. yüzyıl mahalle kiliselerinin mimarisinin bir özelliğine değinmek istiyorum. Midilli adasında 70 tanesi korunan, karakteristik tipte üç nefli Ayolik Bazilikaları’nı tanıyoruz. En önemli özellikleri, dış narteksin geniş tonozlu sütunları. Bu sütunlar, kilisenin batı tarafını ve kadınlar bölümünü taşıyor. Sade ahşap çatı, genellikle iki taraf meyillidir ve tüm yapıyı kaplar. Kilise, sadece kalın dış duvarların yan penceresiyle aydınlanarak, iç mekanda loş bir ışık yaratıyor. Ayvalık’ta bulunan bu tipteki kiliselerin bir başka özelliğiyse orta nef üzerindeki ahşap çatının, yan neflerin ve kadınlar bölümünün çatılarından daha yüksek olması. Böylece ortan nefte yüksek çatı pencereleri bulunuyor ve bu pencerelerden gelen ışık kilisenin içinde hayalimsi bir atmosfer yaratıyor.

Bence, bu tip, “Ayvalıklı” Basilika olarak adlandırılabilecek Basilika’nın prototipi, Ioannis Oikonomos tarafından yaklaşık 1780 de inşa edilen meşhur Panayia ton Orfonon kilisesiydi. Bu kilise yerine daha sonra Kato Panayia kilisesi ve günümüzün Hayrettinpaşa Camii inşa edildi. Kanımca, bu tip Aeolik Basilika’larının en mükemmel mimari ifadesini temsil ediyor.

Bu bölgede bu tipten sadece 4 kilise günümüze kadar korunabildi. Bunlar: Ayvalık’ta Taxiarhis (1844), Agia Triada ( Kutsal Teslis; 1846) ve Kato Panayia (1850 civarında) ve Yenisarohori’de Agios Athanasios (1840–1850). Bütün bu yapılar, Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk modernleşme süreci olan, 1839- 1856 arası, Tanzimat dönemine ait. Bu kiliseler geleneksel mimarinin özel koruma gerektiren anıtlarıdır.”

*Ege’nin İki Yakası-I, Ayvalık Kent Tarihi Çalışmaları Konferansı, Ayvalık Kent Tarihi/ Kentsel Doku oturumu, 28- 30 Ekim 2004, Ayvalık


Şubat 2011, Sayı 23

papalina 13. sayı

papalina 14. sayı

papalina 15. sayı

Papalina Gazetesi 17. Sayı

papalina 18. sayı

Papalina 19. sayı

papalina 20. sayı

papalina 21. sayı

 papalina 22. sayı

papalina 23. sayı

  papalina 24. sayı

papalina 25. sayi

 

papalina 25. sayi

 Papalina 26. sayı

 



 

 

 

19/01/2018 Gün Ortalama:142  Bugün 63 Ziyaret var  Sitede 1 kişi var  IP:54.234.65.78